Απ’ την ώρα που γεννήθηκα είμαι χρεωμένος στην αγωνία, Νίκος Καρούζος

Απ’ την ώρα που γεννήθηκα είμαι χρεωμένος στην αγωνία.

† Νίκος Καρούζος

Νίκος Καρούζος: Αθάνατος θνητός. Θνητός αθάνατος.

Ο ποιητής είναι από το πρωί ως το βράδυ μέσα στο πρόβλημα της ποίησης. Και εγώ είμαι έτσι. Από το πρωί ως το βράδυ. Αυτό, θα το λυτρώσει μοναχά ο θάνατος.

Το άτομο -μετά λύπης μου- απέρχεται. Λυπάμαι πάρα πολύ. Και λυπάμαι για τον εαυτό μου, δηλαδή. Αλλά, το άτομο απέρχεται. Δε βαριέσαι. Δεν είναι τόσο σπουδαίο, από τη μεριά του φόβου. Ο φόβος είναι κάτι πολύ χαμηλό. Δεν είναι πνευματικό βίωμα, είναι ζωώδικο. Το έχουμε μέσα από τα συσσωρευμένα περιβάλλοντα της προϊστορίας. Είναι προϊόν της αγριότητος του περιβάλλοντος.

Δεν εντάσσομαι, δεν ενσωματώνομαι, δεν ανήκω σε λογοτεχνικές εταιρείες, δεν επωμίζομαι τίποτε. Θέλω να είμαι μόνος μου και να έχω απεριόριστα την υπαρξιακή μου ευθύνη.

Δεν εκτίμησα ποτέ την ιερόδουλη γραμματική και τα νοσήλια του συντακτικού· δεν είμαι εγώ βέβαια που πρέπει να τα πληρώσω.

Κάθε βιβλίο που δημιουργώ, γκρεμίζομαι και περισσότερο. Σαν σωματική ύπαρξη. Και σαν ψυχονοητική ύπαρξη. Κάθε βιβλίο, συνεπάγεται φθορά και θυσίες. Αλλιώς, δεν μπορεί να γίνει.

Κατ’ αρχήν, εγώ είμαι άνθρωπος της Αριστεράς. Προέρχομαι απ’ αυτήν. Έχω τις εμπειρίες της Εθνικής Αντίστασης και του Εμφύλιου. Πήγα εξορίες. Ήμουνα διαφωτιστής της ΕΠΟΝ στην πατρίδα μου, το Ναύπλιο. Κουβαλάω λοιπόν όλες τις εμπειρίες της ήττας του λαϊκού κινήματος. 

Αυτό το αίσθημα της ήττας όμως δεν το μετέφερα στο έργο μου. Ίσως το μετέφερα με υπαινικτικούς τρόπους, αλλά ποτέ με την έννοια των (λεγομένων) «ποιητών της ήττας». Διότι υπάρχει ένας τέτοιος χαρακτηρισμός για μια ομάδα μεταπολεμικών ποιητών. 

Είμαι αναρχοκομμουνιστής. Άλλωστε, η αταξική κοινωνία στην οποία πιστεύω είναι ακρατική κοινωνία. Βέβαια, ηττήθηκε το λαϊκό κίνημα. Τώρα ξανανθίζει και αυτό είναι ευχάριστο. Τότε όμως ηττήθηκε ο λαός, αλλά αυτή η ομάδα των ποιητών της ήττας επεδόθη σ’ ένα κλαψούρισμα κι αυτό δεν ήταν ωραίο.

Το μοιρολόι είναι πολύ μεγάλη υπόθεση. Άλλο είναι το κλαψούρισμα. Έπρεπε να βγει αλλιώς ο πόνος της συντριβής του λαϊκού κινήματος κι όχι σαν κλαψούρισμα. Εγώ πάντως δεν κλαψούρισα. Βυθίστηκα όμως πιο πολύ στις υπαρξιακές μου αγωνίες, χωρίς ούτε στιγμή να ξεχάσω την αναγκαιότητα της αλλαγής της κοινωνίας. Αυτό είναι το μεγάλο ζητούμενο. 

Θα πω τώρα κάτι βαρύ, αλλά θα το πω: αν το όραμα της αταξικής κοινωνίας είναι ουτοπία, τότε σκοτεινιάζουν απελπιστικά οι τύχες της ανθρωπότητας. Θα μου πεις: επιτρέπεται να ’χουμε ουτοπίες; Ναι, επειδή είμαστε τα όντα που διαθέτουμε τη σκέψη. Η σκέψη γεννά την ηθική κι η ηθική δικαιούται το όραμα της αταξικής κοινωνίας, έστω κι ως ουτοπία.

Τη μερίδα του λέοντος από τη ζωή ενός ποιητή την έχει η μοναξιά. Δεν γίνεται αλλιώς δημιουργία. Πιστεύω όμως ότι οι αληθινοί ποιητές έχουν πολύ μεγάλη επίγνωση όλων των προβλημάτων της ζωής. Και, δίχως να ’ναι πολιτικοί, έχουν μεγάλη επίγνωση των πολιτικών προβλημάτων. Η πολιτική βγαίνει από το έργο τους. Ο πραγματικός ποιητής είναι και πραγματικός εκφραστής του λαϊκού πνεύματος.

Εγώ ξεκρέμασα τη ζωή μου από κάθε προοπτική

πέταξα τα μανταλάκια απ' το σύρμα.

Είναι ρωγμή στο στήθος η αγάπη.

Είμαστε καθημαγμένοι ερασιτέχνες του πραγματικού.

Συγγενεύω με ποιητές πολύ θυσιασμένους, χτυπημένους.

🌹

Ο Νίκος Καρούζος είναι νυχτουργός. Αισθάνεται άστεγος και απεχθάνεται την ατομική ιδιοκτησία. Δεν έχει τίποτε και απλώς επιβιώνει για να υπηρετεί το πεπρωμένο του. Την ποίηση.

🌹

Εις Μνήμην ατίμητου Νίκου Καρούζου, 28.09.1990

Επιβράδυνση

Την απεραντοσύνη του κάμπου

διακόπτει πού και πού

το σφύριγμα ενός τραίνου

καθώς περνάει αργά και χάνεται

προς τη γραμμή του ορίζοντα

σέρνοντας τον βρυχηθμό 

της ατμομηχανής του

ανάμεσα σε λίμνες 

και βαμβακοχώραφα.

Αυτός είναι ο μόνος ήχος

που αφηγείται αναμνήσεις

από πραγματικές ιστορίες

παραμύθια και όνειρα.

Εδώ βραδιάζει νωρίς.

Οι άνθρωποι μεγαλώνουν

πιο πολύ με την πρώτη βροχή

από ό,τι μεγαλώνουν στα γενέθλια.

Κόβουν με τα δόντια τους

τον πόνο και τον θάνατο

το κεφάλι τους 

είναι γεμάτο χελιδόνια

και ξέρουν να συγχωρούν.

Επειδή η συγχώρεση 

είναι κάτι ανίκητο.

Επιστρέφω ξανά

στις τραυματισμένες επαρχίες

με τον καημό του πρόσφυγα

που γυρεύει μια οριστική γη

για να ησυχάσει.

Εσύ πήγες στον πόλεμο· 

δεν θα γυρίσεις.

Κι εγώ έγινα δάσος 

από φωτογραφίες

-που δείχνουν μια παλιά ευτυχία-

παρεστιγμένες νότες

και ποιήματα που

όπως πάνε κι έρχονται 

με τον άνεμο

μοιάζουν κάπως με στάχυα.

Λιτλ Μπόι, Εκδόσεις Μετρονόμος

Αθήνα, 2019