Μάνος Λαμπράκης, περί έρωτος και προγαμιαίων σχέσεων

(Η φωτογραφία είναι από την ανάρτηση του Μάνου Λαμπράκη)

Μάνος Λαμπράκης

https://www.facebook.com/share/1BQyjVSRVj/

Στα τριάντα ή στα σαράντα, ο άνθρωπος δεν στέκεται μπροστά στον γάμο ως λευκή σελίδα. Στέκεται ως σώμα που έχει ήδη διανύσει χρόνο, ως ύπαρξη που έχει φοβηθεί, επιθυμήσει, αναβάλει, σωπάσει, ντραπεί, αντισταθεί, κουραστεί. 

Και τότε επανέρχεται, σαν υπόγειος νόμος, η παλαιά απαίτηση: να φθάσει κανείς στον γάμο σαν να μην είχε περάσει από τη δοκιμασία της σάρκας, σαν να είχε κατορθώσει να κρατήσει τη ζωή έξω από το σώμα του μέχρι να δοθεί η ευλογία. 

Μα η ζωή δεν περιμένει. 

Η ζωή εγγράφεται, ακόμη κι όταν δεν πραγματοποιείται.

Δεν μιλάμε πια για την αναμονή ενός εφήβου μέσα σε έναν κόσμο πρώιμων γάμων και σταθερών κοινοτικών μορφών. 

Μιλάμε για ανθρώπους ήδη διαμορφωμένους από εργασιακή επισφάλεια, μοναξιά, ψυχική κόπωση, αποτυχίες σχέσεων, φόβο δέσμευσης, οικογενειακά τραύματα, παρατεταμένη αναβολή της κοινής ζωής. 

Στα τριάντα πέντε και στα σαράντα, η μη σαρκική εμπειρία δεν είναι απλώς αποχή.

Μπορεί να είναι άσκηση, μπορεί όμως να είναι και σύμπτωμα. Μπορεί να είναι ελευθερία, μπορεί όμως να είναι και φόβος του άλλου, αδυναμία έκθεσης, ναρκισσιστική αυτοπροστασία που ντύθηκε γλώσσα ευσέβειας.

Εδώ βρίσκεται το σημείο που η εκκλησιαστική ηθικολογία συχνά αποφεύγει να κοιτάξει: ένας άνθρωπος μπορεί να φθάσει στον γάμο χωρίς σαρκική εμπειρία και παρ’ όλα αυτά να είναι βαθιά ανέραστος, ανέτοιμος, ακατοίκητος. 

Να μη γνώρισε πράξη, αλλά να μη γνώρισε ούτε σχέση. 

Να κράτησε το σώμα του μακριά από τον άλλον, όχι επειδή έμαθε την ελευθερία, αλλά επειδή δεν άντεξε ποτέ την απειλή της εγγύτητας. 

Και τότε η αποχή δεν είναι καρπός μεταμόρφωσης. Είναι κλειστό δωμάτιο.

Η επιθυμία δεν είναι βιολογικό περιστατικό. 

Είναι κλήση του Άλλου. 

Είναι η οδυνηρή αποκάλυψη ότι το εγώ δεν αυτάρκει, ότι ο άνθρωπος δεν συμπληρώνεται από τον εαυτό του, ότι χρειάζεται ένα βλέμμα για να εξέλθει από τη φυλακή της αυτάρκειάς του. 

Ο άνθρωπος δεν ζητά απλώς σώμα. 

Ζητά αναγνώριση. 

Ζητά να υπάρξει ενώπιον κάποιου όχι ως αντικείμενο χρήσης, αλλά ως πρόσωπο που καλείται, που απαντά, που ρισκάρει.

Γι’ αυτό και η ασκητική, όταν είναι αληθινή, δεν είναι μίσος προς τη σάρκα. 

Είναι αντίσταση στην ιδιοκτησία του άλλου. 

Δεν καταργεί τον έρωτα. 

Τον αποσπά από την κατανάλωση. 

Δεν σβήνει την επιθυμία. 

Την παιδαγωγεί ώστε να μη γίνει βία, αγορά, αυτοερωτική επανάληψη, φόβος μεταμφιεσμένος σε αρετή. 

Η εγκράτεια έχει θεολογικό νόημα μόνο όταν γεννά μεγαλύτερη ικανότητα σχέσης. Αλλιώς γίνεται ευσεβής ακινησία.

Το σκάνδαλο της Σάρκωσης είναι ότι ο Θεός δεν σώζει τον άνθρωπο αφαιρώντας του το σώμα. 

Τον σώζει προσλαμβάνοντάς το. Όχι ένα αποστειρωμένο σώμα, όχι μια ιδέα ανθρώπου, αλλά σάρκα μέσα στον χρόνο, μέσα στην πείνα, στην κόπωση, στην αφή, στη δυνατότητα του πόνου και της σχέσης. 

Επομένως καμία θεολογία δεν δικαιούται να ζητά από τον άνθρωπο να σταθεί ενώπιον του Θεού σαν να πρέπει πρώτα να απολογηθεί επειδή είναι ζωντανός.

Ο γάμος, λοιπόν, δεν μπορεί να είναι το βραβείο μιας προηγούμενης αποχής. 

Δεν είναι η τελετή νομιμοποίησης ενός σώματος που μέχρι χθες θεωρούνταν ύποπτο. 

Είναι η είσοδος σε έναν επικίνδυνο τόπο αμοιβαίας έκθεσης, όπου η επιθυμία καλείται να γίνει ευθύνη, η έλξη διάρκεια, η σάρκα γλώσσα, η οικειότητα άσκηση προσώπου. Εκεί δεν αρκεί να μην έχει κανείς «πράξει». 

Χρειάζεται να μπορεί να αγαπήσει χωρίς να κυριεύσει.

Αυτό είναι το μεγάλο κριτήριο, όσο κι αν δεν χωρά εύκολα στους ευσεβείς καταλόγους. 

Όχι τι απέφυγε κάποιος, αλλά τι έμαθε. 

Όχι αν κράτησε το σώμα του έξω από την ιστορία, αλλά αν κατάφερε να μη μετατρέψει την ιστορία του σε ενοχή. 

Όχι αν εισέρχεται στον γάμο με μια βιολογική καθαρότητα, αλλά αν εισέρχεται με τρυφερότητα, διάκριση, συγγνώμη, ευθύνη, ικανότητα να δει τον άλλον ως ελεύθερο πρόσωπο και όχι ως επιτέλους επιτρεπόμενη ικανοποίηση.

Η Εκκλησία, αν θέλει να μιλήσει αληθινά στον άνθρωπο του καιρού μας, δεν μπορεί να συνεχίσει να παράγει φοβισμένα σώματα. 

Δεν μπορεί να ταυτίζει τη σωτηρία με την αναστολή της ζωής. 

Δεν μπορεί να ζητά από ανθρώπους ήδη τραυματισμένους από μοναξιά και αναβολή να κουβαλήσουν ακόμη μία ενοχή, αυτήν τη φορά με θεολογική σφραγίδα. 

Οφείλει να ξαναπεί το δύσκολο και λυτρωτικό: η επιθυμία δεν είναι εχθρός· εχθρός είναι η επιθυμία χωρίς πρόσωπο.

Δεν ρωτάμε ποτέ λοιπόν αν ο άνθρωπος έφθασε στον γάμο χωρίς σαρκική εμπειρία. 

Ρωτάμε αν έφθασε χωρίς να έχει μισήσει το σώμα του. 

Αν έφθασε ικανός να εξέλθει από τον ναρκισσισμό του. 

Αν έφθασε έτοιμος να αγγίξει χωρίς να καταστρέψει, να δοθεί χωρίς να εξαφανιστεί, να δεχθεί χωρίς να καταπιεί.

Δεν σώζεται ο άνθρωπος επειδή δεν άγγιξε. 

Σώζεται όταν έμαθε να αγγίζει χωρίς να καταστρέφει.